Jan Kończak

Ta strona jest tylko do odczytu. Możesz wyświetlić źródła tej strony ale nie możesz ich zmienić.
====== Zmienne =====

==== Zmienne środowiskowe ====

Zmienne środowiskowe
([[https://en.wikipedia.org/wiki/Environment_variable|environment variables]])
to zbiór par nazwa – wartość powiązany z procesem.
Nazwy zmiennych nie mogą zawierać znaku ''='' (<small>i znaku o wartości 0</small>).

**Każdy proces ma osobny zbiór zmiennych środowiskowych.**
\\
Tworząc nowy proces
można wybrać czy kopiuje wszystkie zmienne środowiskowe rodzica, czy kopiuje
inny podany zbiór zmiennych.

**Zmienne środowiskowe __nie__ są pomysłem powłoki, tylko systemu operacyjnego.**

<small>
Programista ma dostęp do zmiennych środowiskowych praktycznie z każdego języka
programowania.
\\
W językach C i %%C++%% jest to m. inn. funkcja
''[[https://en.cppreference.com/c/program/getenv|char* getenv(const char* name)]]''.

W Linuksie można podejrzeć z jakimi zmiennymi środowiskowymi został uruchomiony
proces o identyfikatorze //pid// czytając plik ''%%/proc/%%//pid//%%/environ%%''
(por. ''[[https://man7.org/linux/man-pages/man5/proc_pid_environ.5.html|man proc_pid_environ]]'').
</small>

==== Zmienne w powłoce ====

Przy starcie, proces powłoki (zgodnej z POSIX) włącza do zbioru zmiennych
swoje zmienne środowiskowe.
\\
Powłoka dzieli swoje zmienne na te które zostaną przekazane jako zmienne
środowiskowe procesom potomnym (//eksportowane//) i te, które nie będą
przekazane procesom potomnym.

Nazwy zmiennych w powłoce mogą składać się z liter (z zakresu ASCII), cyfr i
podkreślnika, ponadto nazwy zmiennych nie mogą zaczynać się od cyfry i nie
zaleca się zaczynać od podkreślnika.
\\
<small>Częstym stylem jest nieużywanie małych liter w nazwach zmiennych.</small>

=== Ustawianie ===

Ustawienie wartości zmiennej (i stworzenie jej, jeśli wcześniej nie istniała):
\\
**''//NAZWA//=//wartość//''** 
\\
<small>
//Uwaga//: ''NAZWA =wartość'' spróbuje uruchomić program ''NAZWA'' z argumentem
''=wartość''. \\
//Uwaga//: ''NAZWA = wartość'' spróbuje uruchomić program ''NAZWA'' z argumentami
''='' oraz ''wartość''. \\
//Uwaga//: ''NAZWA= wartość'' spróbuje uruchomić program ''wartość'' przekazując
mu wśród zmiennych środowiskowych zmienną ''NAZWA'' z pustą wartością.

Do usunięcia zmiennej należy wykorzystać polecenie ''unset //NAZWA//''.
\\
Uwaga: zwykle w powłoce pusta zmienna i nieustawiona zmienna zachowują się
identycznie</small>

=== Eksportowanie ===

Domyślnie nowo tworzone zmienne nie są przekazywane do procesów potomnych.

Aby ustawić przekazywanie zmiennej środowiskowej o nazwie ''//NAZWA//'' do
procesów potomnych, należy wykonać:
\\
**''export //NAZWA//''**
\\
lub, aby jednocześnie ustawić przekazywanie do procesów potomnych i wartość:
\\
**''export NAZWA=wartość''**
\\
<small>Uwaga: można wyeksportować jeszcze nieistniejącą zmienną i później ją
stworzyć.

POSIX nie przewiduje cofnięcia eksportu zmiennej; można ją co najwyżej usunąć
komendą ''unset //NAZWA//'' i ustawić na nowo jako zwykłą nieeksportowaną
zmienną.
Bash pozwala na cofnięcie eksportowania zmiennej przez ''export -n //NAZWA//''.

</small>

=== Wypisywanie wszystkich zmiennych powłoki/środowiskowych ===

Aby zobaczyć listę wszystkich zmiennych powłoki, należy wykonać komendę
''**set**''((''set'' służy do wielu rzeczy naraz; z argumentami zmienia
zachowanie powłoki.)).
\\
Aby zobaczyć listę eksportowanych zmiennych środowiskowych, należy
wykonać komendę ''**env**''((''env'' służy do uruchamiania procesów ze zmienioną
listą zmiennych środowiskowych, natomiast bez argumentów wypisuje listę
eksportowanych zmiennych.)).

=== (Najprostsze) odczytywanie wartości ===

Aby powłoka wstawiła w podane miejsce wartość zmiennej o nazwie ''//NAZWA//'',
należy wpisać **''$//NAZWA//''**.
\\
Np: jeśli wartość zmiennej ''$UID'' to 1000, to ''cd /run/user/$UID/'' wejdzie
do katalogu ''/run/user/1000/'' a polecenie ''echo $NAZWA'' wyświetli wartość
zmiennej ''NAZWA''.

++++ Przykłady | {{page>so:variables_substitutions:env_var_basics&inline}} ++++

==== Wybrane standardowe zmienne ====

|''LOGNAME'' / ''USER'' \\ ''UID''|Nazwa bieżącego użytkownika \\ Numeryczny identyfikator bieżącego użytkownika|
|''HOME''|Katalog domowy bieżącego użytkownika|
|''PWD''|Bieżący katalog roboczy|
|''PATH''|Lista oddzielonych dwukropkami ścieżek w których będą szukane programy \\ Np. żeby wykonać komendę ''date'', plik o nazwie ''date'' szukany jest w ścieżkach z ''PATH'' \\ <small>możesz to zaobserwować wykonując ''strace 3>&2 2>&1 1>&3 3>&- sh -c date | grep date''</small> |
|''LANG''|Język, region i kodowanie znaków; dla Polski zwykle ''pl_PL.UTF-8'' \\ np. ''de_CH.UTF-8'' oznacza niemiecki, Szwajcarię i kodowanie UTF-8|
|''PS1'' \\ ''PS2''|Podstawowy [[https://pl.wikipedia.org/wiki/Znak_zach%C4%99ty|znak zachęty]] (//prompt//) \\ Znak zachęty dla kolejnych linii komendy|
|''EDITOR''|Domyślny edytor tekstowy \\ Np. ''less'' przy otwarciu pliku do edycji skrótem ''v'' uruchamia ''$EDITOR //ścieżka_do_pliku//''|
|<small>''TERM''</small>|<small>Nazwa terminala określająca jego techniczne możliwości, takie jak ilość wspieranych kolorów, możliwość przesuwania kursora wstecz etc. Więcej w ''[[https://man7.org/linux/man-pages/man7/term.7.html|man 7 term]]''.</small>|
|<small>''COLUMNS'' \\ ''LINES''</small>|<small>Liczba znaków mieszczący się na ekranie w wierszu (=kolumn) \\ Liczba wierszy (linii tekstu) mieszczących się na ekranie</small>|
|''RANDOM''|Losowa liczba (generowana na nowo przy każdym odwołaniu się do zmiennej)|

Więcej w [[https://www.gnu.org/software/bash/manual/html_node/Shell-Variables.html|dokumentacji Basha]] i [[https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/9799919799/basedefs/V1_chap08.html|standardzie POSIX]] .

==== Ćwiczenia ====

~~Zadanie.#~~ Ustaw zmienną o nazwie ''//VAR//'' a następnie wyświetl jej wartość.

~~Zadanie.#~~ Ustaw zmienną o nazwie ''//OTHER//'' na wartość zmiennej ''//VAR//''.
Wypisz wartość ''//OTHER//''

~~Zadanie.#~~ Ustaw wartość zmiennej ''//PROG//'' na ''ls'', oraz wartość
zmiennej ''//ARG//'' na ''/tmp''. Następnie wpisz w powłokę ''$//PROG// $//ARG//''.

~~Zadanie.#~~ Wyświetl wartości zmiennych z tabeli powyżej.

~~Zadanie.#~~ Zmień wartość zmiennej ''LANG'' na ''ja_JP.UTF-8'' i uruchom program ''date'' oraz ''vim''.\\
Zmień wartość zmiennej ''LANG'' na ''de_DE.UTF-8'' i spróbuj wykonać ''rm -rf /root/.ssh/nope'' oraz ''lscpu''.

~~Zadanie.#~~ Zmień wartość zmiennej ''PS1''.

~~Zadanie.#~~ Wykonaj komendę ''install -D /bin/vdir ~/mojeProgramy/listujPliki''
(<small>która skopiuje plik ''/bin/vdir'' do katalogu ''~/mojeProgramy'' pod nazwę
''listujPliki'', automatycznie tworząc brakujące katalogi</small>).
Następnie spróbuj wykonać komendę ''listujPliki'' (<small>nie podając pełnej
ścieżki do tego programu</small>). Potem zmień wartość zmiennej ''PATH''
tak, żeby zawierała ścieżkę ''~/mojeProgramy'' i ponownie spróbuj wykonać
komendę ''listujPliki''.
====== Grupowanie poleceń i podstawienia ======

Działanie powłoki ([[https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/9799919799/utilities/V3_chap02.html#tag_19_01|wg. POSIX]], [[https://www.gnu.org/software/bash/manual/html_node/Shell-Operation.html|wg. podręcznika Basha]]):
|1. czyta linię| ''echo ${Y} "$Z 2+3=$%%((2+3))%%"; ll baz|sort>$(date +%F)''|||
|2. rozbija ją na tokeny \\    i **rozwiązuje aliasy**| ''echo'', ''${Y}'', ''"$Z 2+3=$%%((2+3))%%"'', '';'', ''ll'', ''baz'', ''|'', ''sort'', ''>'', ''$(date +%F)'' \\  ''echo'', ''${Y}'', ''"$Z 2+3=$%%((2+3))%%"'', '';'', ''ls'', ''-l'', ''baz'', ''|'', ''sort'', ''>'', ''$(date +%F)''|||
|3. **dzieli na komendy** |''echo'', ''${Y}'', ''"$Z 2+3=$%%((2+3))%%"''| ''ls'', ''-l'', ''baz''|''sort'', ''>'', ''$(date +%F)''|
|4. **wykonuje podstawienia**| ''echo'', ''a'', ''b'', ''c d 2+3=5''| ''ls'', ''-l'', ''baz''|''sort'', ''>'', ''2025-04-27''|
|5. ustawia przekierowania|''echo'', ''a'', ''b'', ''c d 2+3=5''| ''ls'', ''-l'', ''baz''|''sort''|
|6. uruchamia komendy|

===== Oddzielanie, grupowanie poleceń =====

Polecenia można oddzielać przez:
  * '';'' – ''cmd ; …'' wykonana ''cmd'' i przejdzie dalej
  * ''&'' – ''cmd & …'' uruchomi w tle ''cmd'' i przejdzie dalej
  * operatory logiczne:<html>
    <ul>
      <li class="level2"><div class="li"></html> ''&&'' – ''a && b'' wykona ''a'' i jeśli ''a'' zakończy się powodzeniem, uruchomi ''b'' \\ ewaluuje do prawdy wtedy i tylko wtedy gdy ''a'' i ''b'' zakończą się powodzeniem<html></div></li>
      <li class="level2"><div class="li"></html> ''||'' – ''a || b'' wykona ''a'' i jeśli ''a'' zakończy się błędem, uruchomi ''b'' \\ ewaluuje do fałszu wtedy i tylko wtedy gdy ''a'' i ''b'' zakończą się błędem<html></div></li>
    </ul>
    </html><small>Program w C/C%%++%% kończy się powodzeniem jeśli wywoła ''exit(0);'' lub ''return 0;'' w funkcji ''main''; inaczej kończy się błędem. \\ Porównaj też z ''python -c 'exit(0)' && echo success || echo fail'' zmieniając potem ''0'' na inną wartość.</small>

Polecenia można grupować przez:
  * ''{ … }'' – grupuje polecenia w tej powłoce, \\ //Uwaga//: polecenia wewnątrz ''{ … }'' muszą być zakończone przez '';'' lub ''&'' \\ //Uwaga//: między nawiasami wąsatymi i poleceniem muszą być spacje
  * ''(…)'' – uruchamia polecenia w osobnej powłoce ("podpowłoce").
<html><div style="margin-top:-1.4em"></div></html>
<small>Wynik grupy poleceń to wynik ostatniego z poleceń w grupie – ''{ true; false; }'' zwraca niepowodzenie. \\ Uruchomienie polecenia w tle kończy się powodzeniem jeśli udało się uruchomić polecenie w tle – ''{ false& }'' zwraca sukces. </small>
  
Przykłady:
  * ''{ cd /tmp; pwd; }; pwd'' – wejdzie do ''/tmp'' i wypisze dwa razy katalog roboczy ''/tmp''
  * ''(cd /tmp; pwd); pwd'' – uruchomi podpowłokę w której wejdzie do ''/tmp'', wypisze katalog roboczy ''/tmp'' w podpowłoce i wypisze bieżący katalog roboczy (np. katalog domowy) w powłoce

++++ Przykłady | {{page>so:variables_substitutions:compound_commands&inline}} ++++

~~Zadanie.#~~ Napisz polecenie które spróbuje usunąć plik ''//plik//'' i jeśli
to się uda, to wyświetli ''udało się''

~~Zadanie.#~~ Napisz polecenie które spróbuje usunąć plik ''//plik//'' i jeśli
to się nie uda, to wyświetli ''nie udało się''

~~Zadanie.#~~ Policz łączną ilość znaków w wynikach poleceń ''uname -a'' oraz ''date''.

~~Zadanie.#~~ Ustaw zmienną środowiskową wewnątrz ''(…)'' i wyświetl jej wartość
po wykonaniu ''(…)''.
\\
Następnie powtórz zadanie dla ''{ … }''.

~~Zadanie.#~~ Uruchom w tle grupę poleceń która za pięć sekund wykona program
''fortune''.

===== Podstawienia =====

Podstawienia (//shell expansion// / //word expansion//) polegają na zastąpieniu tekstu
(pasującego do konkretnego wzorca) przez określoną wartość
([[https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/9799919799/utilities/V3_chap02.html#tag_19_06|wg. POSIX]],
[[https://www.gnu.org/software/bash/manual/html_node/Shell-Expansions.html|wg. podręcznika Basha]]).

Dostępne podstawienia (w kolejności wykonywania przez Bash):
  * ''{…}'' – zakres lub lista (<small>Uwaga: POSIX nie definiuje tego podstawienia, jest ono dostępne w Bashu i niektórych innych powłokach</small>)
  * ''~'' i ''~//username//'' – katalog domowy
  * ''${…}'' – zmienna / parametr
  * ''$%%((…))%%'' – arytmetyka (<small>POSIX wymaga tylko wsparcia dla arytmetyki całkowitoliczbowej</small>)
  * ''$(…)'' i ''`…`'' – podstawia wynik komendy
  * globy (''*'', ''?'' i ''[…]'') – dopasowuje nazwy plików (było na pierwszych zajęciach)

Wewnątrz podwójnych cudzysłowów są wykonywane tylko podstawienia zaczynające się
od ''$'' oraz ''`''.
\\
Wewnątrz pojedynczych cudzysłowów nie są wykonywane żadne podstawienia.

<small>
Wewnątrz pojedynczych cudzysłowów poprzedzonych znakiem dolara – ''%%$'…'%%'' –
nie są wykonywane podstawienia, natomiast sekwencje znaków poprzedzanych przez
odwrócony ukośnik takie jak np. ''\n'' są zastępowane odpowiadającymi im znakami.
\\
Takie zachowanie (dostępne od dawna w niektórych powłokach) zostało włączone do
standardu POSIX od 2024 roku. Szczegóły w [[https://www.gnu.org/software/bash/manual/html_node/ANSI_002dC-Quoting.html|dokumentacji Basha]]
i najnowszym [[https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/9799919799/utilities/V3_chap02.html#tag_19_02_04|standardzie POSIX]].
</small>

Jeśli wyniki podstawienia (poza dopasowaniem nazw plików) zawierają spację i nie
są wewnątrz cudzysłowów, to ich wynik jest rozbijany na osobne tokeny (słowa).
\\ Np: ''ls $(echo dwa słowa)'' spróbuje wypisać katalog ''dwa'' i katalog
''słowa'', a ''ls "$(echo dwa słowa)"'' spróbuje wypisać katalog ''dwa słowa''

==== Zakres / lista – nawiasy wąsate (rozszerzenie Basha) ====

| | <small>przykładowe wyrażenie \\ z nawiasami wąsatymi </small> | <small>na co zostanie zastąpione</small> |
|liczby (lub litery) z podanego zakresu \\ <small>format: ''{początek..koniec..krok}''</small>|**''{1..5}''**|''1 2 3 4 5''|
|:::|''file{15..20}.txt''|''file15.txt file16.txt file17.txt file18.txt''|
|:::|<small>''{0..9..3}''</small>|<small>''0 3 6 9''</small>|
|:::|<small>''{a..z..5}''</small>|<small>''a f k p u z''</small>|
|wymienione po przecinkach elementy \\ <small>format: ''{element1,element2,…}''</small>|**''{a,b,d,f}''**|''a b d f''|
|:::|**''/tmp/{ala,ma,kota}.txt''**|''/tmp/ala.txt /tmp/ma.txt /tmp/kota.txt''|
|:::|''file{,.gz,.bzip2,.xz}''|''file file.gz file.bzip2 file.xz''|

//Uwaga:// w Bashu to podstawienie jest wykonywane przed innymi, w tym np.
__przed__ podstawianiem wartości zmiennych.
\\
Dlatego np. <del>''{1..$X}''</del> nie jest zamieniane na liczby.

~~Zadanie.#~~ Stwórz puste pliki ''plik_1'', ''plik_2'', ..., ''plik_9'' (używając nawiasów wąsatych do stworzenia listy plików).

~~Zadanie.#~~ Przeanalizuj co robi polecenie: ''echo -e " " {A..H} '\n'{8..1}''

~~Zadanie.#~~ Wykonaj komendę ''stat'' dla plików ''/var/log/btmp'',
''/var/log/mtmp'', ''/var/log/wtmp'' (używając nawiasów wąsatych do stworzenia
listy plików).

==== Katalogi domowe ====

|katalog domowy bieżącego użytkownika |**''~''**|''///home/username//'' |
|<small>katalog domowy użytkownika username</small>|<small>''~username''</small>|<small>''/home/username''</small>|

Podstawienia ''~'' i ''~//user//'' są wykonywane tylko na początku czegoś co
może być ścieżką zdaniem powłoki (i nie są wykonywane wewnątrz cudzysłowów).
<small> Szczegóły w [[https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/9799919799/utilities/V3_chap02.html#tag_19_06_01|standardzie POSIX]]
i [[https://www.gnu.org/software/bash/manual/html_node/Tilde-Expansion.html|dokumentacji Basha]].</small>

~~Zadanie.#~~
Wypisz ścieżkę do swojego katalogu domowego korzystając z ''~''.

<small>
~~Zadanie.#~~
Wejdź do katalogu domowego użytkownika ''wwwrun''.
</small>

==== Zmienne / parametry ====

Poza podstawianiem wartości zmiennej przez **''$ZMIENNA''** można też użyć składni
**''${ZMIENNA}''**.
\\
Pozwala to np., na napisanie ''${SIZE}<nowiki>MB</nowiki>''.

Wyrażenie ''${#ZMIENNA}'' podstawia długość (ilość znaków) zmiennej. \\
Np. ''X='żółć'; echo ${#X}'' wypisze ''4''.

Dodając za nazwą zmiennej, ale wewnątrz nawiasów modyfikatory, można uzyskać:
  * ''${X:-wyrażenie}'' – podstawia wartość ''X'' lub, jeśli ''X'' nie istnieje lub jest puste, podstawia wartość ''wyrażenie''
  * ''${X:+wyrażenie}''  – podstawia wartość ''wyrażenie'' jeśli ''X'' ma niepustą wartość, inaczej podstawia pustą wartość
  * ''${X:liczba}'' – podstawia wartość ''X'' pomijając ''liczba'' znaków
  * ''${X::liczba}'' –  podstawia pierwsze ''liczba'' znaków z wartości ''X'' 
  * ''${X:ile_pominąć:ile_wypisać}'' – podstawia pierwsze ''ile_wypisać'' znaków z wartości ''X'' zaczynając od znaku ''ile_pominąć+1''
  * ''${X%wzorzec}'' – ucina z końca najkrótsze dopasowanie do ''wzorzec'' (o ile takie jest) \\ ''${X<nowiki>%%</nowiki>wzorzec}'' – ucina z końca najdłuższe dopasowanie do ''wzorzec'' (o ile takie jest)
  * ''${X#wzorzec}'' – ucina z początku najkrótsze dopasowanie do ''wzorzec'' (o ile takie jest) \\ ''${X##wzorzec}'' – ucina z początku najdłuższe dopasowanie do ''wzorzec'' (o ile takie jest)
  * ''${X/wzorzec/wyrażenie}'' – zamienia pierwsze wystąpienie ''wzorzec'' przez ''wyrażenie'' \\ ''${X%%//%%wzorzec/wyrażenie}'' – zamienia wszystkie wystąpienia ''wzorzec'' przez ''wyrażenie'' \\ <small>Uwaga: ''${X/…}'' i ''${X%%//%%…}'' są rozszerzeniem Basha</small>


++++ Przykłady | {{page>so:variables_substitutions:variable_expansion&inline}} ++++

~~Zadanie.#~~ Wpisz do zmiennej ''FILE'' nazwę pliku. Następnie wykonaj
polecenie które zmieni nazwę pliku wskazanego przez zmienną ''FILE'' dodając na
koniec rozszerzenie ''.txt''.

~~Zadanie.#~~ Czy rozwiązanie poprzedniego zadania zadziała dla nazwy pliku ze
spacją? Sprawdź. Jeśli nie - popraw je.

~~Zadanie.#~~ Załóż że w zmiennej ''M'' jest numer miesiąca (np. ''//05//''),
a w zmiennej ''D'' jest numer dnia (np. ''//08//''). Wykorzystując te zmienne
przypisz wartość zmiennej ''LOGFILE'' tak, żeby miała postać
''myprog_//miesiąc//_//dzień//.log''.
\\
Następnie przekieruj wynik polecenia
''echo hello world'' do wartości tej zmiennej.

~~Zadanie.#~~ Napisz komendę, która przeniesie pliki ''//file1//'' i ''//file2//''
do katalogu wskazanego w zmiennej ''TARGET'' lub, jeśli ta zmienna jest pusta,
do katalogu ''/tmp''.

~~Zadanie.#~~ Przyjmij, że w zmiennej ''S'' jest pełna ścieżka do pliku
(np. ''/home/user/some dir/some file.sh'').
\\
Do zmiennej ''D'' przypisz katalog
w którym znajduje się plik wskazany przez ''S'', a do ''F'' przypisz samą nazwę
pliku wskazanego przez ''S''.
\\
Następnie wypisz wartość ''D'' oraz ''F''.

~~Zadanie.#~~ Przygotuj komendę która zmienia nazwę pliku wskazanego przez
zmienną ''F'' tak, by nazwa nie zawierała spacji.

==== Podstawianie wyników poleceń ====

Wyrażenia ''**$(**//cmd//**)**'' oraz ''`//cmd//`'' zostaną zastąpione wynikiem polecenia ''//cmd//''.
\\
Trzeba pamiętać że w linii ''//cmd// … $(//sub//) …'' najpierw zostanie w całości
wykonane polecenie ''//sub//'', a potem jego wynik będzie podstawiony w miejsce
''$(//sub//)'' i dopiero po tej operacj zostanie wykonana komenda ''//cmd// …''.

Zaleca się używać składni ''$(//cmd//)'', składnia ''`//cmd//`'' jest wspierana
dla kompatybilności wstecznej. \\ Wyrażenia ''$(…)'' można dowolnie zagnieżdżać
w sobie.

~~Zadanie.#~~ Napisz komendę która wyświetli napis
''W bieżącym katalogu znajduje się //N// plików'', gdzie w miejsce ''//N//''
zostanie wstawiona faktyczna liczba plików.

~~Zadanie.#~~ Komenda ''readlink -f //nazwa_pliku//'' (i ''realpath //nazwa_pliku//'')
rozwiązuje wszystkie symlinki i pokazuje kanoniczną ścieżkę do pliku. Przypisz
do zmiennej ''DIR'' kanoniczną ścieżkę do ''..'' (do katalogu nadrzędnego).

~~Zadanie.#~~ Komenda ''date +%H_%M_%S'' wypisuje bieżący czas.
Napisz komendę która przekierowuje wynik programu ''pstree -au'' do pliku
''procesy_//CZAS//.log'', gdzie w miejscu ''//CZAS//'' ma pojawić się bieżący
czas.

<small>
~~Zadanie.#~~ Komenda ''iconv -t ascii%%//%%TRANSLIT'' zamienia znaki ze
standardowego wejścia (lub wskazanych plików) na kodowanie ASCII, zamieniając
niekodowalne znaki na najbliższe odpowiedniki.
Przygotuj komendę która zmienia nazwę pliku wskazanego przez zmienną ''F'' tak,
by nowa nazwa składała się tylko ze znaków ASCII.
</small>

==== Arytmetyka =====

Powłoka wspiera obliczenia (przynajmniej) całkowitoliczbowe. \\
Standard POSIX definiuje tylko składnię ''**$%%((%%**…**))**''. \\
Bash dodatkowo posiada składnię ''%%((…))%%'' oraz polecenie ''let …'' wykonujące
podane działania.

Wewnątrz ''%%$((…))%%'' / ''%%((…))%%'' / ''let …'' można:
  * pomijać ''$'' przed nazwami zmiennych, np. ''%%x=$((x+2))%%''
  * używać operatora przypisania, np. ''%%echo $((y=2**5, z=10^6))%%'' przypisze do ''y'' wartość ''2<sup>5</sup> = 32'', przypisze do z wartość ''10 xor 6 = 12'', wyliczy ''32, 12 = 12'' (operator przecinka z C) i wykona ''echo 12''
  * zawartość ''%%$((…))%%'' i ''%%((…))%%'' jest traktowana jaki jedno wyrażenie (z parsowaniem takim jakby było w podwójnych cudzysłowach), natomiast zawartość ''let …'' liczy każdy z argumentów z osobna, \\ np: ''X=$%%((%% ( 2 + 2 ) * 2 ))'', ''let "X = ( 2 + 2 ) * 3"'', ''let X=(2+2)*3'' i ''let X=(2+2)*3 Y=2*X+1'' są poprawne, ale <del>''let X = ( 2 + 2 ) * 3''</del> już nie
  * wewnątrz ''let …'' trzeba escape'ować znaki specjalne, np. ''let X=0xff\&1066'' / ''let "X = 0xff & 1066"''

POSIX [[https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/9799919799/utilities/expr.html|standaryzuje]] też program ''expr'' który wykonuje podane obliczenie i wypisuje jego wynik na standardowe wejście.

<small>
Wyżej wymieniona funkcjonalność powłoki / program należy traktować jako narzędzia pomocnicze do pisania skryptów, a nie narzędzia do obliczeń. 
\\
Proste, sensowne kalkulatory dla powłoki to np. ''[[https://pl.wikipedia.org/wiki/Bc_(Unix)|bc]]'', ''[[https://github.com/lcn2/calc|calc]]'' i ''[[https://github.com/Qalculate/libqalculate|qalc]]''.
</small>

~~Zadanie.#~~ Ustaw zmienne ''X'' i ''Y'' na wybrane dwucyfrowe liczby, a następnie:
\\       • zwiększ ''X'' o 1
\\       • zwiększ ''Y'' o 2
\\       • ustaw zmienną ''Z'' na iloczyn ''X'' i ''Y''
\\       • wylicz resztę z dzielenia ''Z'' przez 128.

~~Zadanie.#~~ Przygotuj polecenie, które:
\\       • przypisze bieżący czas w nanosekundach (wynik komendy ''date +%s%N'') do zmiennej ''START''
\\       • wykona komendę ''sleep 1s''
\\       • przypisze bieżący czas w nanosekundach (wynik komendy ''date +%s%N'') do zmiennej ''END''
\\       • wypisze różnicę między ''END'' a ''START''

==== Aliasy =====

Alias ([[https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/9799919799/utilities/alias.html|POSIX]], [[https://www.gnu.org/software/bash/manual/html_node/Aliases.html|Bash]]) to
słowo, które jeśli wystąpi w miejscu komendy, to zostanie zastąpione wcześniej
ustalonym tekstem.
\\
Przykładowo: wiele dystrybucji Linuksa automatycznie ustawia alias ''la'' na
wartość ''ls -la'' i aliasuje ''ls'' na ''ls --color=auto''.
\\
<small>
Przy takich ustawieniach po wpisaniu ''la'' najpierw następuje zmiana ''la'' na
''ls -la'' (i wyłączenie dla przetwarzania tego polecenia aliasu ''la''), potem
''ls'' na ''ls --color=auto'' (i wyłączenie dla przetwarzania tego polecenia
aliasu ''ls'').
</small>

Aby utworzyć nowy alias, należy wykonać komendę:
\\
''**alias** //słowo//=//na_co_ma_się_tłumaczyć//''
\\
Np: ''alias la="ls -la"''\\
Alias można usunąć komendą ''unalias //słowo//''.

Wpisanie komendy ''alias'' bez argumentów wypisze wszystkie ustawione aliasy.
\\
Żeby sprawdzić czy dany wyraz ''//co//'' jest programem, aliasem czy jeszcze
czymś innym, można użyć komendy ''type //co//''.

Aliasy, podobnie jak zmienne, są ustawiane dla bieżącej powłoki.

~~Zadanie.#~~ Stwórz alias ''year'' który będzie równoważny ''cal -my''.
\\
Użyj tego aliasu. Użyj tego aliasu żeby wyświetlić kalendarz na rok 2025.


~~META:
language = pl
~~