Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
+===== Poruszanie się w konsoli i czytanie pomocy =====
+==== Powłoka systemowa – szybkie przypomnienie ====
+(Tekstowa) powłoka systemowa (shell), terminal, konsola.\\
+Programy np. ''xfce4-terminal'', ''konsole''
+Zmiana użytkownika – ''su'' \\
+<small>
+Wykonania programu na prawach innego użytkownika – ''sudo //polecenie//'' \\
+Użycie ''sudo'' do uruchomienia shella z prawami roota: ''sudo -s'' (lub ''sudo -i'' lub ''sudo su'')
+</small>
+Historia w konsoli: strzałki góra/dół, ''history'', ctrl+r, ''fc''
+Obsługa polecenia ''less'' (wykonaj dla przykładu: ''convert -h | less'' albo ''man less''):
+  * przewianie: strzałki, page up / page down
+  * ''/'' – wyszukuje:
+    * ''n'' – następne wystąpienie
+    * ''N'' – poprzednie
+  * ''g'' – początek dokumentu;  ''G'' – koniec
+  * ''q'' – wyjście
+==== Zapis poleceń ====
+Wzór polecenia (wyjaśnienie: składni od [[https://docs.microsoft.com/pl-pl/windows-server/administration/windows-commands/command-line-syntax-key|Microsoftu]]/[[https://github.com/cli/cli/blob/trunk/docs/command-line-syntax.md|githuba]], opcji od [[https://sourceware.org/glibc/manual/2.44/html_node/Argument-Syntax.html|projektu GNU]]):\\
+''polecenie {jeden|z|wielu} <arg1> [-opcje <arg2>] --długa_opcja=<arg3> [<arg4>]''
+Przykład polecenia:\\
+''polecenie jeden //42// [-opcje //foo//] --długa_opcja=//x//''
+Co trzeba wpisać w konsolę:\\
+''polecenie jeden 44 -oje baz --długa_opcja=x''
+==== Pomoc systemowa ====
+Pomoc wbudowana w polecenia zwykle jest wyświetlana po podaniu opcji ''-h'' (lub ''--help''), np:
+  * ''tracepath -h''
+  * ''netstat -h''
+  * ''ip a h''
+  * ''ifconfig -h''
+Dłuższy opis zwykle jest w podręczniku systemowym – komenda ''man'' i towarzyszące, np:
+  * ''man tracepath''
+  * ''man ip'' / ''man 7 ip'' / ''man 8 ip''
+  * ''apropos …'' / ''man -k …''  – lista stron które w tytule mają podane słowo, np. ''apropos network''
+  * ''whatis …'' / ''man -f …'' – tytuły stron pod podaną nazwą, np. ''whatis write''
+-----
+===== Programy używane do konfiguracji i diagnostyki sieci w Linuksie =====
+<small>
+**Uwaga:** informacje o narzędziach są podane dla wyjaśnienia dlaczego kilka
+komend realizuje to samo zadanie i dla uporządkowania wiedzy. Treści z tej
+sekcji (listy komend, nazwy paczek narzędzi, etc.) nie będą w żaden sposób
+wymagane na wejściówkach/teście.
+</small>
+==== Narzędzia do konfiguracji sieci ====
+W Linuksie funkcjonują dwa zestawy podstawowych narzędzi do konfiguracji sieci.
+Pakiet narzędzi ''[[https://wiki.linuxfoundation.org/networking/net-tools|net-tools]]''
+powstał w  1983 roku, początkowo w systemie BSD.
+Od tego czasu jest utrzymywany, jednak większość jego składników jest uznawana
+za przestarzałe. Z tego pakietu na zajęciach pojawiają się komendy ''arp'',
+''hostname'', ''ifconfig'', ''netstat'' i ''route''.
+Około roku 2000 stworzono pakiet
+''[[https://wiki.linuxfoundation.org/networking/iproute2|iproute2]]'', mający
+zastąpić ''net-tools'' (i kilka innych, napisanych by udostępnić nowe możliwości
+jądra systemu Linux).  Z tego pakietu na zajęciach pojawiają się komendy ''ip''
+i ''ss''.
+\\
+Na komendę ''ip'' składa się wiele "podkomend", np. ''ip link'', ''ip address'',
+''ip neighbour'' czy ''ip route'', a pomoc do tej komendy jest rozbita na wiele
+stron podręcznika – ''man ip-link'', ''man ip-address'', itd.
+==== Narzędzia do diagostyki ====
+Używane na zajęciach narzędzia do sprawdzania czy i jak działa sieć to między innymi:
+  * narzędzia z paczki ''[[https://wiki.linuxfoundation.org/networking/iputils|iputils]]'' takie jak ''arping'', ''ping'', czy ''tracepath''
+  * <html><a href="https://www.remlab.net/ndisc6/" class="urlextern" title="https://www.remlab.net/ndisc6/" rel="nofollow"><code>ndisc6</code> i <code>rdisc6</code> </a></html>
+  * ''[[https://traceroute.sourceforge.net/|traceroute]]'', ''[[https://www.bitwizard.nl/mtr/|mtr]]''
+  * ''[[https://www.wireshark.org/|wireshark]]'', ''[[https://www.tcpdump.org/|tcpdump]]''
+-----
+===== Interfejsy sieciowe, konfiguracja adresów, sprawdzanie łączności =====
+Karta sieciowa (//NIC – network interface card//) – fizyczne urządzenie do komunikacji sieciowej. \\
+Interfejs sieciowy (//network interface//) – logiczne urządzenie do komunikacji sieciowej.
+Interfejsy można podzielić na fizyczne (reprezentują fizyczne urządzenia sieciowe) i wirtualne (reszta).
+\\
+Przykładem interfejsu wirtualnego jest loopback – wirtualne urządzenie sieciowe łączące komputer z samym sobą.
+==== Wyświetlanie listy urządzeń i adresów ====
+| Lista aktywnych urządzeń   | ''ifconfig''       | ''ip link show up''         |
+| Lista wszystkich urządzeń  | ''ifconfig -a''    | ''ip link [show]''          |
+| Lista adresów sieciowych   | ''ifconfig [-a]''  | ''ip address [show [up]]''  |
+__//Zapamiętaj://__ komenda ''ip address'' konfiguruje adresy, ''ip link'' konfiguruje
+urządzenia.
+Nazwy podpoleceń i akcji polecenia ''ip'' można dowolnie skracać, ale jeśli
+skróty nie są jednoznaczne, to narzędzie wybiera jedno rozwinięcie zamiast
+wyświetlić komunikat o błędzie (sic!). \\
+Np. ''ip link show'' można zapisać jako ''ip l sh'', ale ''ip l s'' jest już
+traktowane jako ''ip link set''
+Polecenie ''ip'' przyjmuje też opcje (podawane bezpośrednio po ''ip''), wśród
+których warto znać opcję ''--brief'' (<small>i ''--json''</small>).
+\\
+Porównaj: ''ip addr'' i ''ip --brief addr''
+==== [ekstra] Tradycyjne nazwy urządzeń ====
+Tradycyjne nazwy urządzeń (zwykle zakończone kolejnym numerem, jak np. ''eth0'') to m. inn.:
+  * loopback (pętla zwrotna, połączenie do siebie samego) ''lo''
+  * przewodowe karty sieciowe ''eth''
+  * bezprzewodowe karty sieciowe ''wlan, ath, wifi, radio''
+  * ''firewire'', infiniband ''ib''
+  * urządzenia wirtualne: wirtualne karty sieciowe ''veth, dummy'', <html>
+    </html>mostki ''br'', urządzenia programowe ''tun, tap'', <html>
+    </html>tunele ''sit, tnl, ppp, vpn, gre''
+Około 2015 roku w systemie Linux zmieniono sposób nadawania nazw urządzeniom. \\
+Stąd dla fizycznych interfejsów można spotkać nazwy: ''eno1, enp2s0, wlp0s20f3, enx0050568a281e''
+Nazwy takie jak ''eth0'', ''wlan0'' są dalej powszechnie używane w tutorialach,
+dokumentacjach i podręcznikach jako generyczna nazwa urządzenia danego rodzaju.
+<small>
+Wcześniej to, która karta sieciowa dostanie który numer (eth0, eth1) było trudne
+do przewidzenia (ale zwykle stałe dla danej konfiguracji sprzętowej). \\
+Co gorsza, kolejność po dodaniu nowej karty sieciowej lub awarii jednej z kart
+mogła ulec zmianie. \\
+Więcej szczegółów:
+[[https://www.freedesktop.org/wiki/Software/systemd/PredictableNetworkInterfaceNames/|[1]]]
+[[https://en.wikipedia.org/wiki/Consistent_Network_Device_Naming|[2]]]
+</small>
+==== Sprawdzanie stanu i włączanie interfejsu ====
+| Włączenie interfejsu  | ''ifconfig //eth0// up''   | ''ip link set dev //eth0// up''   |
+| Wyłączenie interfejsu | ''ifconfig //eth0// down'' | ''ip link set dev //eth0// down'' |
+Stan interfejsu można sprawdzić komendami wyświetlającymi listę urządzeń (patrz wyżej).\\
+Dla kart ethernetowych dodatkowe informacje można odczytać narzędziem ''ethtool'':
+  * ''ethtool <//ifname//>'' – wyświetla podstawowe informacje \\
+  * ''ethtool --identify <//ifname//>'' – prosi kartę o to, by zamrugała diodami tak żeby można było ją odróżnić od innych((Twórca sterownika lub producent sprzętu określa jak to mruganie wygląda))
+**Informacje o tym, czy połączenie na warstwie fizycznej zostało nawiązane można sprawdzić przez:**<html><div style="margin-top:-1.2em"></div></html>
+^  Polecenie  ^  Wynik  ^ oznacza, że karta jest… ^
+|  Każde z: \\ ''ip link'' \\ ''ip -br link'' \\ ''ip address'' | //brak pozostałych//                   | … wyłączona |
+|  :::                       | ''<…,**NO-CARRIER**,…,**UP**,…> state …'' | … włączona, ale nie widzi nikogo po drugiej stronie |
+|  :::                       | ''<…,**UP**,…,**LOWER_UP**,…> state …''     | … włączona i wykryła inną kartę po drugiej stronie |
+|   ''ifconfig'' | //brak pozostałych// | … wyłączona |
+|   :::          | ''<…,**UP**,…>'' | … włączona, ale nie widzi nikogo po drugiej stronie |
+|   :::          | ''<…,**UP**,…,**RUNNING**,…>'' | … włączona i wykryła inną kartę po drugiej stronie |
+|    ''ethtool'' | ''Link detected: no''  | … wyłączona **lub** nie widzi nikogo po drugiej stronie |
+|   :::          | ''Link detected: yes'' | … włączona i wykryła inną kartę po drugiej stronie |
+|  lampka przy porcie | nie świeci  | … wyłączona **lub** nie widzi nikogo po drugiej stronie |
+|  :::                | zapalona | … włączona i wykryła inną kartę po drugiej stronie |
+__//Zauważ://__ komenda ''ip link'' / ''ip address'' pokazuje też pole
+''state'' z wartościami ''UP''/''DOWN'' i koloruje je na zielono/czerwono.
+To pole pokazuje stan połączenia, a nie to czy interfejs jest włączony, i może
+w ogóle nie pokazywać stanu (np. mieć wartość ''UNKNOWN'') albo pokazywać
+jeszcze inne znane stany (np. ''DORMANT'').
+==== Ustawianie / dodawanie / usuwanie adresów IP ====
+=== ip address ===
+| Dodanie nowego adresu do interfejsu       | ''ip addr add //10.0.0.1/25// dev //eth0//'' \\ ''ip addr add //fd00::1/64//  dev //eth0//''|
+| Usunięcie adresu z interfejsu             | ''ip addr del //10.0.0.1/25// dev //eth0//'' \\ ''ip addr del //fd00::1/64//  dev //eth0//''|
+| Wyczyszczenie adresów interfejsu (groźne) | ''ip addr flush dev //eth0//''               |
+__//Uwaga://__ Każdy adres bez maski polecenie ''ip'' interpretuje jako adres
+z maską /32 (IPv4) lub /128 (IPv6). Zawsze podawaj maskę manipulując adresami
+poleceniem ''ip''.
+=== ifconfig ===
+| //Zmiana// bieżącego adresu IPv4 i/lub maski | ''ifconfig //eth0// [//10.0.0.1//] [netmask //255.255.255.128//]'' |
+| Dodanie nowego adresu IPv4 do urządzenia \\ (tworząc alias urządzenia) | ''ifconfig //eth0:something// //10.0.0.1// …'' |
+| 'Usunięcie' dodatkowego adresu IPv4 z urządzenia \\ (usunięcie aliasu) | ''ifconfig //eth0:something// down'' |
+| 'Usunięcie' podstawowego adresu IPv4 z urządzenia | ''ifconfig //eth0// 0'' |
+| Dodanie nowego adresu IPv6 | ''ifconfig //eth0// add //fd00::1/64//'' |
+| Usunięcie adresu IPv6 | ''ifconfig //eth0// del //fd00::1/64//'' |
+__//Zauważ://__ w poleceniu ''ifconfig'' adres IPv4 i adresy IPv6 konfiguruje się inaczej. \\
+''ifconfig'' umie ustawić wiele adresów IPv6 na interfejsie, ale tylko jeden adres IPv4. \\
+''ifconfig'' domyślnie dla IPv4 dobiera maskę pasującą do historycznej klasy adresu, a dla IPv6 /128.
+<small>
+Polecenie ''ifconfig'' pozwala na zmianę wielu ustawień naraz, dla przykładu
+poniższe polecenie ustawi adres i włączy interfejs: \\
+''ifconfig dummy0 192.168.0.1 netmask 255.255.255.0 up''
+</small>
+==== Sprawdzanie łączności IP ====
+  * ''ping <//cel//>'' – sprawdza czas odpowiedzi od podanego adresu
+  * ''traceroute {-I|-T} <//cel//>'' – sprawdza trasę, czyli jakie routery IP są na drodze do podanego adresu \\ <small>Z uwagi na firewall Politechniki proszę używać opcji ''-I'' lub ''-T'', która go skutecznie omija</small>
+  * ''mtr <//cel//>'' – ponawia sprawdzanie trasy co sekundę ("połączenie" poleceń wyżej)
+<small>Jako cel można podać adres IP (np. ''ping 150.254.30.29'') lub nazwę słowną (przykładowo: ''ping cs.put.poznan.pl'', ''ping lab-net-1'')</small>
+Podane programy przyjmują też opcje ''-4'' i ''-6'' to użycia odpowiednio protokołu IPv4 i IPv6, np:
+''traceroute -4 -T //nic.cl//''
+<small>
+Używając adresów IPv6 ze specjalnych bloków oznaczonych jako
+[[https://en.wikipedia.org/wiki/Link-local_address|link-local]]
+należy jeszcze dodać na jakim interfejsie znajduje się cel, używając składni
+''//adres//%//interfejs//'', np. ''ping fe80::d8a8:fbff:fe92:2ddf%eth0''.
+</small>
+==== Przykładowe wyniki poleceń ====
+__//Uwaga://__ W przykładach na stronie zwykle podświetlony tekst ma opis jako
+dymek (//tooltip/title//) widoczny po najechaniu i zatrzymaniu myszy na obszarze
+podświetlonego tekstu.
+++++ Przykład ip --brief link: | {{section>bio-sk:podstawowe-narzedzia:przyklady#ip_--brief_link&inline&noheader}} ++++
+++++ Przykład ip link: | {{section>bio-sk:podstawowe-narzedzia:przyklady#ip_link&inline&noheader}} ++++
+++++ Przykład ip --brief address: | {{section>bio-sk:podstawowe-narzedzia:przyklady#ip_--brief_address&inline&noheader}} ++++
+++++ Przykład ip address: | {{section>bio-sk:podstawowe-narzedzia:przyklady#ip_address&inline&noheader}} ++++
+++++ Przykład ifconfig -a: | {{section>bio-sk:podstawowe-narzedzia:przyklady#ifconfig_-a&inline&noheader}} ++++
+++++ Inny przykład ifconfig i ip address |
+<html><pre>
+<b>/ # ip a</b>
+: eth0: &lt;BROADCAST,MULTICAST,UP,LOWER_UP&gt; mtu 1500 qdisc noqueue state UP group default qlen 1000
+    link/ether da:a8:fb:92:2d:df brd ff:ff:ff:ff:ff:ff link-netnsid 0
+    inet <span title="Adres IPv4 na tym interfejsie" style="background-color:rgba(0,255,0,0.2)">192.168.5.2</span><span title="Maska sieci" style="background-color:rgba(128,0,128,0.2)">/30</span> <span title="Adres rozgłoszeniowy (nie adres komputera!)" style="background-color:rgba(0,0,255,0.1)">brd 192.168.5.3</span> scope link eth0
+       valid_lft forever preferred_lft forever
+    inet <span title="Adres IPv4 na tym interfejsie" style="background-color:rgba(0,255,0,0.2)">172.19.67.0</span><span title="Maska sieci" style="background-color:rgba(128,0,128,0.2)">/19</span> <span title="Adres rozgłoszeniowy (nie adres komputera!)" style="background-color:rgba(0,0,255,0.1)">brd 172.19.95.255</span> scope global eth0:1
+       valid_lft forever preferred_lft forever
+    inet <span title="Adres IPv4 na tym interfejsie" style="background-color:rgba(0,255,0,0.2)">10.42.0.238</span><span title="Maska sieci" style="background-color:rgba(128,0,128,0.2)">/24</span> scope global eth0
+       valid_lft forever preferred_lft forever
+    inet6 <span title="Adres IPv6" style="background-color:rgba(255,255,0,0.2)">fe80::d8a8:fbff:fe92:2ddf</span>/<span title="Długość prefiksu" style="background-color:rgba(255,128,80,0.2)">64</span> scope link
+       valid_lft forever preferred_lft forever
+<b>/ # ifconfig</b>
+eth0      Link encap:Ethernet  HWaddr DA:A8:FB:92:2D:DF
+          inet addr:<span title="Adres IPv4 na tym interfejsie" style="background-color:rgba(0,255,0,0.2)">192.168.5.2</span>  Bcast:192.168.5.3  Mask:<span title="Maska sieci" style="background-color:rgba(128,0,128,0.2)">255.255.255.252</span>
+          inet6 addr: <span title="Adres IPv6" style="background-color:rgba(255,255,0,0.2)">fe80::d8a8:fbff:fe92:2ddf</span>/<span title="Długość prefiksu" style="background-color:rgba(255,128,80,0.2)">64</span> Scope:Link
+          UP BROADCAST RUNNING MULTICAST  MTU:1500  Metric:1
+          RX packets:1326 errors:0 dropped:0 overruns:0 frame:0
+          TX packets:1063 errors:0 dropped:0 overruns:0 carrier:0
+          collisions:0 txqueuelen:1000
+          RX bytes:2681637 (2.5 MiB)  TX bytes:123670 (120.7 KiB)
+eth0:1    Link encap:Ethernet  HWaddr DA:A8:FB:92:2D:DF
+          inet addr:<span title="Adres IPv4 na tym interfejsie" style="background-color:rgba(0,255,0,0.2)">172.19.67.0</span>  Bcast:172.19.95.255  Mask:<span title="Maska sieci" style="background-color:rgba(128,0,128,0.2)">255.255.224.0</span>
+          UP BROADCAST RUNNING MULTICAST  MTU:1500  Metric:1
+</pre></html>
+Uwaga: ifconfig w różnych dystrybucjach może mieć nieznacznie inny format wyjścia.
+++++
+==== [Ekstra] Windows ====
+Do wyświetlenia listy interfejsów i adresów IP można użyć m. inn. komendy ''ipconfig'',
+domyślnie pokazującej tylko aktywne interfejsy; ''ipconfig /all'' pokaże wszystkie
+Adresy IP można ustawić z "okienek" [[https://support.microsoft.com/en-us/windows/experience/connectivity-networking/essential-network-settings-and-tasks-in-windows#change-tcpip-settings|https://support.microsoft.com/…#change-tcpip-settings]] \\
+Z linii poleceń należy użyć komendy ''netsh'', kontekstu ''netsh interface ip''
+[[https://learn.microsoft.com/en-us/windows-server/administration/windows-commands/netsh|https://learn.microsoft.com/…/netsh]] \\
+Z PowerShella należy użyć cmdletów modułu NetTCPIP:
+[[https://learn.microsoft.com/en-us/powershell/module/nettcpip/?view=windowsserver2025-ps|https://learn.microsoft.com/…/nettcpip/…]]
+Windows dostarcza z systemem programy ''ping'' (przełączniki nie są zgodne; patrz ''ping /?'')  i ''tracert''.

Jan Kończak

Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny

Różnice

Narzędzia strony